Trong nói chuyện hằng ngày, chiến hữu gọi tất cả là "coin". Nhưng khi đọc văn bản pháp luật, cách gọi và cách phân loại lại khác, và việc lẫn lộn các khái niệm này rất dễ dẫn đến hiểu sai quyền lợi, nghĩa vụ, thậm chí bị lừa. Bài này cập nhật đến ngày 28/09/2026.
1. Cái ô lớn: tài sản số
Luật Công nghiệp công nghệ số (có hiệu lực từ 01/01/2026) định nghĩa tài sản số là tài sản theo Bộ luật Dân sự, được thể hiện dưới dạng dữ liệu số, được tạo lập, phát hành, lưu trữ, chuyển giao và xác thực bởi công nghệ số trên môi trường điện tử. Tài sản số gồm ba nhóm: tài sản ảo, tài sản mã hóa và tài sản số khác.
2. Tài sản ảo và tài sản mã hóa khác nhau thế nào
Theo Luật, tài sản ảo là tài sản số có thể dùng cho mục đích trao đổi hoặc đầu tư. Tài sản mã hóa là tài sản số sử dụng công nghệ mã hóa hoặc công nghệ số có chức năng tương tự để xác thực trong quá trình tạo lập, phát hành, lưu trữ, chuyển giao. Cả hai đều không bao gồm chứng khoán, các dạng số của tiền pháp định và các tài sản tài chính khác theo quy định của pháp luật.
3. Bitcoin
Theo cách hiểu phổ biến, Bitcoin là ví dụ điển hình của tài sản mã hóa: không do một ngân hàng trung ương phát hành và được xác thực bằng công nghệ mã hóa. Ở Việt Nam, đây là loại tài sản có thể nắm giữ, nhưng như các bài trước đã nói, không phải là phương tiện thanh toán hợp pháp.
4. USDT và các đồng ổn định
USDT là đồng ổn định, được thiết kế để giữ giá gần với một đồng tiền pháp định. Điều dễ nhầm là cho rằng vì "neo theo đô la" nên nó là ngoại tệ. Trong khuôn khổ thí điểm, theo phát biểu của đại diện Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, mọi hoạt động niêm yết mua bán đều thực hiện bằng đồng Việt Nam, kể cả với đồng ổn định neo theo ngoại tệ, tức là chúng được nhìn nhận như một tài sản được mua bán, không phải như tiền để thanh toán. Việc xếp loại pháp lý chi tiết cho từng đồng ổn định còn phụ thuộc vào các văn bản hướng dẫn, nên chiến hữu cần theo dõi cập nhật.
5. Token dự án
Token dự án là token do một dự án hay một tổ chức phát hành, thường gắn với lời hứa về quyền lợi, chức năng hay lợi nhuận. Cách xếp loại pháp lý của nó phụ thuộc vào bản chất cụ thể. Có token chỉ là một loại tài sản mã hóa; nhưng nếu token thực chất đại diện cho quyền sở hữu hay quyền chia lợi nhuận, nó có thể bị xem xét theo pháp luật khác, chẳng hạn pháp luật chứng khoán, vì định nghĩa tài sản mã hóa loại trừ chứng khoán. Việc phát hành, chào bán token cũng chịu quy định riêng trong khuôn khổ thí điểm (xem bài riêng về chào bán token).
6. Vì sao nhầm lẫn này nguy hiểm
Người bán token dự án thường dùng câu "đây là tài sản mã hóa hợp pháp" để tạo lòng tin, trong khi việc một loại tài sản được thừa nhận nói chung không có nghĩa là dự án cụ thể đó hợp pháp, đã được cấp phép hay an toàn. Nhầm giữa "được thừa nhận là tài sản" với "được cấp phép huy động vốn" là cái bẫy rất phổ biến.
7. Checklist
Phân biệt "loại tài sản" với "nơi giao dịch" và "tổ chức phát hành". Không tin lời nói "đã được luật cho phép" nếu không kiểm chứng được văn bản. Với token dự án, hỏi rõ token đại diện cho quyền gì và ai chịu trách nhiệm. Đọc nguyên văn Điều 46 Luật Công nghiệp công nghệ số và Nghị quyết 05/2025/NQ-CP. Với trường hợp cụ thể, tham khảo luật sư.
Kết luận
Cùng gọi là "coin" nhưng Bitcoin, USDT và token dự án khác nhau về bản chất, về rủi ro và có thể cả về cách pháp luật nhìn nhận. Biết rõ mình đang cầm loại nào là bước đầu tiên để không bị mập mờ dẫn đường.
— Lê Duy Phương
Cần tư vấn lộ trình phù hợp với riêng mình? Liên hệ Zalo 0947409918 (Phương) để được hỗ trợ miễn phí.
