[PHUONGLE ACADEMY] STRC và LUNA của Terra: Trông Giống Nhau Nhưng Thực Chất Khác Xa

Gần đây có nhiều người so sánh STRC của Strategy với LUNA của Terra và cho rằng:

"Đều là những mô hình tài chính dựa vào Bitcoin và niềm tin của thị trường. Terra đã sập thì STRC rồi cũng sẽ sập."

Nghe qua có vẻ hợp lý. Nhưng nếu nhìn sâu hơn vào cách vận hành thì hai mô hình này khác nhau gần như hoàn toàn.

Để dễ hiểu, hãy tưởng tượng:

• Terra giống như một ngân hàng tự in tiền để bảo vệ chính đồng tiền của mình.
• STRC giống như một công ty dùng tài sản đang sở hữu (Bitcoin) để vay vốn và đầu tư.

Nghe có vẻ giống nhau nhưng mức độ rủi ro hoàn toàn khác biệt.

1. Terra hoạt động như thế nào?

Terra từng có một đồng stablecoin tên là UST. Stablecoin là loại tiền điện tử được thiết kế để luôn giữ giá khoảng 1 USD (Ví dụ: 1 UST = 1 USD).

Để giữ được mức giá này, Terra sử dụng token LUNA. Cơ chế rất đơn giản:

• Nếu UST xuống dưới 1 USD thì hệ thống tạo thêm LUNA.
• Nếu UST lên trên 1 USD thì hệ thống đốt bớt LUNA.

Mọi thứ nghe có vẻ thông minh. Nhưng vấn đề nằm ở chỗ: Tài sản dùng để bảo chứng cho UST chính là LUNA.

Nói dễ hiểu hơn: Giống như một người dùng chính tờ giấy nợ của mình để chứng minh rằng mình có khả năng trả nợ. Nếu mọi người tin tưởng thì không sao. Nhưng nếu mọi người mất niềm tin thì tờ giấy đó gần như vô giá trị. Đó chính là điểm yếu chí mạng của Terra.

2. Terra đã sụp đổ như thế nào?

Ban đầu, UST ổn định và LUNA tăng giá, hai thứ hỗ trợ lẫn nhau. Nhưng khi nhà đầu tư bắt đầu lo lắng và bán UST, hệ thống phải tạo thêm rất nhiều LUNA để hấp thụ lượng UST bị bán ra. Vấn đề là LUNA càng được tạo ra nhiều thì càng mất giá.

Vòng xoáy tiếp tục diễn ra:

1. Bán UST.
2. In thêm LUNA.
3. LUNA giảm giá.
4. Mất niềm tin, lại bán thêm UST.

Giống như một con tàu đang chìm mà thuyền trưởng lại khoan thêm lỗ trên thân tàu để cứu nó. Cuối cùng, LUNA bị in ra với số lượng khổng lồ, giá gần như về 0. Terra sụp đổ chỉ trong vài ngày. Đây là thứ mà giới tài chính gọi là "death spiral" (vòng xoáy tử thần).

3. STRC của Strategy khác ở đâu?

Điểm khác biệt lớn nhất nằm ở tài sản bảo chứng.

• Terra dùng LUNA để bảo chứng cho chính mình.
• STRC dùng Bitcoin.

Đây là khác biệt cực kỳ quan trọng. Bitcoin không phải do Strategy tạo ra. Strategy không thể in thêm Bitcoin, thay đổi nguồn cung hay điều khiển thị trường Bitcoin. Nó tồn tại độc lập với Strategy.

Giống như một người thế chấp căn nhà của mình để vay tiền. Căn nhà vẫn tồn tại dù ngân hàng có phá sản hay không. Trong trường hợp này, Bitcoin chính là "căn nhà".

4. STRC thực chất là gì?

Nhiều người nghe từ STRC rồi nghĩ đây là một đồng coin mới, nhưng thực tế không phải vậy. STRC là một loại chứng khoán tài chính.

Có thể hiểu đơn giản: Strategy sở hữu rất nhiều Bitcoin. Sau đó công ty phát hành các sản phẩm tài chính để huy động vốn từ nhà đầu tư. Điều này khá giống các doanh nghiệp truyền thống.

Trái phiếu chuyển đổi là gì?

Một số sản phẩm của Strategy có dạng "trái phiếu chuyển đổi". Ví dụ: Bạn cho công ty vay 100 triệu đồng. Công ty hứa trả lãi và trả lại tiền gốc sau vài năm (đây là trái phiếu thông thường).

Nhưng nếu là trái phiếu chuyển đổi thì ngoài việc nhận tiền lại, bạn còn có quyền đổi khoản vay đó thành cổ phiếu công ty nếu giá cổ phiếu tăng mạnh. Nói ngắn gọn, đây là sự kết hợp giữa cho vay và đầu tư cổ phiếu.

Cổ phiếu ưu đãi là gì?

Một số sản phẩm khác giống cổ phiếu ưu đãi. Nghĩa là khi công ty có lợi nhuận hoặc chia tiền cho cổ đông, người sở hữu cổ phiếu ưu đãi thường được nhận trước cổ đông thường. Đổi lại, họ thường có ít quyền biểu quyết hơn (đứng ở vị trí ưu tiên hơn trong hàng đợi nhận tiền).

5. Tại sao Bitcoin là điểm khác biệt lớn nhất?

Điều quan trọng nhất trong tài chính không phải là mô hình, mà là tài sản dùng để bảo chứng cho mô hình đó.

Nếu bạn vay ngân hàng và thế chấp một căn nhà, một mảnh đất hay một tòa nhà thì đó là tài sản thực. Ngân hàng có thể bán tài sản đó nếu bạn không trả được nợ.

Terra không có tài sản như vậy, nó dùng chính LUNA để bảo chứng. Giống như bạn viết một tờ giấy ghi "Tôi có 1 tỷ đồng" rồi dùng chính nó để chứng minh mình có tài sản. Khi mất niềm tin, tờ giấy đó chẳng còn giá trị.

6. Thanh khoản là gì?

Thanh khoản là khả năng mua bán một tài sản nhanh chóng mà không làm giá biến động quá mạnh.

• Thanh khoản cao (Ví dụ: Bitcoin): Bạn muốn bán 10 triệu, 100 triệu hay thậm chí hàng tỷ đồng Bitcoin, thông thường vẫn sẽ có người mua ngay lập tức.
• Thanh khoản thấp (Ví dụ: Đất trong hẻm nhỏ): Bạn có thể mất vài tháng, thậm chí vài năm mới tìm được người mua.

Terra có thanh khoản yếu. Còn Bitcoin có thanh khoản toàn cầu với hàng chục tỷ USD giao dịch mỗi ngày. Đó là lý do các cú sốc lớn khó làm Bitcoin biến mất chỉ sau vài ngày như LUNA.

7. Nếu Bitcoin giảm mạnh thì sao?

Người ủng hộ Strategy không nói rằng STRC không có rủi ro. Nếu Bitcoin giảm 70%, giá trị tài sản của công ty giảm mạnh, nợ trở nên nặng hơn và cổ đông có thể chịu thiệt hại.

Nhưng đó là rủi ro doanh nghiệp thông thường. Giống như một công ty bất động sản vay tiền mua đất, nếu giá đất giảm mạnh thì công ty gặp khó khăn, cổ đông lỗ. Điều đó không đồng nghĩa công ty lập tức về 0 trong vài ngày.

8. Terra thất bại vì điều gì?

Terra sụp đổ vì 3 nguyên nhân chính:

• Tài sản bảo chứng mang tính vòng tròn: UST được bảo chứng bởi LUNA, LUNA lại phụ thuộc vào UST. Khi một bên đổ thì bên kia cũng đổ.
• Lợi nhuận quá hấp dẫn nhưng không bền vững: Lãi suất 20%/năm không đến từ kinh doanh thực tế mà từ tiền trợ cấp. Khi trợ cấp hết, dòng tiền rút đi.
• Không đủ thanh khoản: Khi hàng triệu người cùng chạy ra cửa thoát hiểm một lúc, hệ thống đã không chịu nổi.

9. STRC có thể thất bại không?

Có. Bất kỳ mô hình tài chính nào cũng có thể thất bại. Nhưng nếu STRC thất bại thì nguyên nhân có khả năng là: Bitcoin giảm quá sâu, công ty vay nợ quá nhiều, quản lý rủi ro kém hoặc huy động vốn không hiệu quả.

Đó là các vấn đề về quản trị doanh nghiệp, không phải lỗi thiết kế kiểu Terra.

Kết luận

Nếu phải tóm tắt bằng một câu:

Terra dùng chính lời hứa của mình để bảo chứng cho lời hứa khác. Trong khi đó, STRC dùng Bitcoin — một tài sản tồn tại độc lập với hệ thống — làm nền tảng cho các sản phẩm tài chính của mình.

Hay nói theo cách đời thường:

• Terra giống như xây một căn nhà trên cát.
• STRC giống như xây một căn nhà trên nền đá.

Ngôi nhà trên nền đá vẫn có thể bị bão làm hư hại. Nhưng nó không mang trong mình lỗi thiết kế khiến toàn bộ nền móng tự sụp đổ chỉ vì mọi người mất niềm tin trong vài ngày như Terra đã từng xảy ra.