Tác giả: Phương Lê
- Tiết kiệm cũng là một hình thức đầu tư
- Thị trường chứng khoán & tài sản số là nơi "tiết kiệm" tốt nhất
- Hãy vui mừng khi cổ phiếu giảm. Buồn (hoặc không có cảm xúc) khi cổ phiếu tăng
- Hãy mua ETF hoặc tài sản số Bitcoin. Không mua cổ phiếu riêng lẻ
- 4.1 Hãy mua ETF hoặc tài sản số Bitcoin. Không mua cổ phiếu riêng lẻ
- 4.2 Toán học đằng sau quỹ chỉ số VNIndex — và tại sao Bitcoin là tài sản khan hiếm đầu tiên trong lịch sử
- Nếu bạn không quản lý trên 10 triệu đô la, hãy tránh xa việc quản lý chủ động thị trường
7 năm. Không mất một đồng nào. Không một cent. Tôi biết nghe có vẻ khó tin. Bạn có lẽ đã đọc hàng trăm bài viết hứa hẹn điều tương tự, và hầu hết đều được viết bởi những người không thành công, không kiếm được tiền, hoặc thậm chí còn mất tiền. Nhưng tôi không bán thứ gì cả. Tôi là một kỹ sư, không phải quản lý quỹ. Tôi không có bằng tài chính, không ngồi nhìn biểu đồ cả ngày, và cũng không theo dõi các kênh tin tức tài chính hay đọc báo cáo hàng ngày. Tôi chỉ tìm ra một cách đầu tư nhàm chán, đơn giản và thực sự hiệu quả.
Trong 7 năm qua, tôi chưa bao giờ cố gắng đánh bại thị trường. Và đó chính xác là lý do tôi không mất tiền. Bí quyết là gì? Đừng bao giờ lãng phí thời gian tìm cách vượt trội hơn thị trường. Chỉ cần đi theo thị trường.
Không ai biết trước tương lai. Không ai biết đâu là đáy, không ai biết đâu là đỉnh. Điều tốt nhất chúng ta có thể làm là mua được ở gần đáy và bán được ở gần đỉnh — và phải chấp nhận sai số. Nếu năm đó VNIndex tăng 50%, bạn đạt được 30–50% là đã xuất sắc. Đừng kỳ vọng nhiều hơn thế. Đạt được 50% hiệu quả so với toàn thị trường chung đã là một kết quả đáng tự hào — đừng đòi hỏi 100%, vì không ai làm được điều đó một cách nhất quán qua nhiều năm.
Nó đơn giản đến mức gần như lăng mạ. Hãy để tôi cho bạn thấy tôi làm gì.
1. Tiết kiệm cũng là một hình thức đầu tư
Bạn có thể đang nghĩ: "Phương Lê, thị trường chứng khoán là bẫy. Tôi không đầu tư. Tôi chỉ gửi tiền tiết kiệm ngân hàng."
Không hoàn toàn sai. Tiết kiệm thực ra là một hành động rất có giá trị — nó giúp bạn tích lũy năng lực tài chính, giữ gìn năng lượng để sẵn sàng đầu tư khi cơ hội xuất hiện. Tiết kiệm cũng là cách để hưởng một phần lãi suất trong những giai đoạn thị trường không hấp dẫn. Bởi vì thị trường luôn luân phiên — có những giai đoạn thị trường chứng khoán lẫn tài sản số đều kém hấp dẫn, trong khi lãi suất ngân hàng lại ở mức cao. Lúc đó, gửi tiết kiệm chính là hành động tốt nhất trong khi chờ cơ hội.
Vào tháng 6 năm 2026, mức lãi suất tiết kiệm ngân hàng tại Việt Nam vẫn đang ở mức khá tốt — đối với những người chưa có điều kiện tham gia thị trường đầu tư, đây là một lựa chọn hoàn toàn hợp lý trong giai đoạn chờ đợi.
Tuy nhiên, giữ toàn bộ tài sản bằng tiền mặt mãi mãi lại là câu chuyện khác. Giữ tiền mặt cũng là một hình thức đầu tư — bạn đang đầu tư vào đồng Việt Nam, về bản chất là một công cụ nợ. Chính phủ in thêm tiền theo thời gian, và giá trị của mỗi đồng sẽ giảm dần.
Sự thật phũ phàng: Trong bất kỳ khoảng thời gian có ý nghĩa nào, lạm phát gần như luôn cao hơn lãi suất tiết kiệm dài hạn. Đầu năm 2026, lãi suất tiết kiệm trung bình khoảng 4–5%, nhưng lạm phát trung bình trong thập kỷ qua khoảng 3% mỗi năm. Năm 2022 lên tới 9.1%, năm 2023 vẫn là 4.1%. Khi lạm phát tăng cao, tài khoản tiết kiệm không bảo vệ bạn. Nó chỉ ngồi đó, chậm rãi mất sức mua. Nếu bạn giữ toàn bộ tài sản bằng tiền mặt trong dài hạn, bạn không phải đang "tiết kiệm". Bạn đang để tiền bay hơi dần. Đó không phải tiết kiệm — đó là đang lãng phí một cách thầm lặng.
Vì vậy đừng chỉ gửi tiết kiệm mãi. Hãy giữ quỹ khẩn cấp 3–6 tháng chi tiêu. Còn phần còn lại? Hãy chuyển sang các hình thức đầu tư khác. Vấn đề không phải là có nên đầu tư hay không, mà là đầu tư vào đâu.
2. Thị trường chứng khoán & tài sản số là nơi "tiết kiệm" tốt nhất
Trong cuốn sách kinh điển Stocks for the Long Run, Jeremy Siegel của Wharton School đã đưa ra một trong những biểu đồ ấn tượng nhất trong lĩnh vực tài chính. Ông theo dõi lợi nhuận thực tế (đã điều chỉnh lạm phát) của 1 đô la đầu tư năm 1802 vào 5 loại tài sản: cổ phiếu, trái phiếu chính phủ dài hạn, tín phiếu kho bạc ngắn hạn, vàng và tiền mặt.
Kết quả gần như hài hước vì sự chênh lệch quá lớn. 1 đô la đầu tư vào cổ phiếu Mỹ năm 1802 đến nay trị giá khoảng 13 triệu đô la (đã điều chỉnh lạm phát). Cùng 1 đô la vào trái phiếu dài hạn chỉ khoảng 600.000 đô la. Tín phiếu kho bạc khoảng 100.000 đô la. Vàng khoảng 60.000 đô la. Còn tiền mặt? Chỉ vỏn vẹn 3 đô la.
Chỉ 3 đô la. Sau 224 năm, đồng tiền của bạn chỉ mua được 3% so với trước kia.
Ý không phải cổ phiếu hay tài sản số không có rủi ro. Ý là trong nhiều thập kỷ, thị trường chứng khoán và tài sản số là những loại tài sản duy nhất đáng tin cậy tăng trưởng tài sản nhanh hơn lạm phát. Trái phiếu bảo toàn vốn. Vàng phòng ngừa thảm họa. Tiền mặt mang lại thanh khoản. Còn cổ phiếu và tài sản số? Chúng xây dựng tài sản.
3. Hãy vui mừng khi cổ phiếu giảm. Buồn (hoặc không có cảm xúc) khi cổ phiếu tăng
Đây là quy tắc nghe hoàn toàn ngược đời: Bạn nên cảm thấy vui mừng khi thị trường chứng khoán giảm, và không có cảm xúc (hoặc thậm chí hơi buồn) khi thị trường tăng.
Tôi biết, bộ não bạn muốn hét lên. Mọi người đang hoảng loạn. Tin tức toàn là tiêu cực. Danh mục của bạn giảm 20%.
But với một người bình thường — không day trade hay quản lý quỹ phòng hộ — thời điểm tốt nhất để hành động là khi thị trường bắt đầu giảm hoặc sụp đổ. Đó là lúc bạn thực sự có thể làm gì đó: mua thêm cổ phiếu với giá chiết khấu, DCA vào những tài sản sẽ đáng giá hơn rất nhiều sau 5 năm.
Khi thị trường tăng, bạn gần như không làm được gì ngoài việc ngồi nhìn danh mục tăng. Nhưng đây chính là thời điểm tốt nhất để cân nhắc chốt lời — khi thị trường đã tăng trưởng nóng, đó là lúc hiện thực hóa lợi nhuận trên giấy thành tiền thật. Khoản tiền đó có thể tiếp tục sinh lời qua lãi suất tiết kiệm trong khi bạn kiên nhẫn chờ đợi thị trường quay về mức định giá hấp dẫn hơn. Và khi thị trường hồi phục trong tương lai, bạn lại có thêm một chu kỳ làm lời mới — mua lại tài sản ở đáy, nắm giữ đến đỉnh, rồi lặp lại.
Phản ứng cảm xúc của hầu hết mọi người với thị trường hoàn toàn ngược lại. Họ mua cao (khi mọi người phấn khích và FOMO) và bán thấp (khi mọi người hoảng loạn và tin tức u ám). Đây là lý do lớn nhất khiến nhà đầu tư trung bình kém hiệu suất so với thị trường một khoảng cách rất xa.
Vì vậy hãy đảo ngược kịch bản. Khi thị trường giảm 10%, 20%, 30% — hãy mỉm cười. Đó là dịp giảm giá. Khi thị trường tăng, hãy thưởng thức cảnh tượng, nhưng đừng phấn khích mà quên mất đây cũng là lúc để hành động. Cơ hội thực sự luôn ở cả hai phía — mua khi thị trường sợ hãi, bán khi thị trường tham lam.
4. Hãy mua ETF hoặc tài sản số Bitcoin. Không mua cổ phiếu riêng lẻ
4.1 Hãy mua ETF hoặc tài sản số Bitcoin. Không mua cổ phiếu riêng lẻ
Nếu bạn quyết định nắm giữ cổ phiếu trong thời gian rất dài — 5 năm, 10 năm, 30 năm — thì gần như chắc chắn bất kỳ công ty riêng lẻ nào bạn sở hữu cũng sẽ trải qua một hoặc hai cuộc khủng hoảng trong khoảng thời gian đó.
Toán học ở đây rất rõ: Nếu một công ty chỉ có 1% xác suất phá sản trong một năm, thì trong 10 năm xác suất bạn nắm một công ty gặp vấn đề là khoảng 10%. Trong 30 năm là 26%. Trong 50 năm là 40%.
40%. Đó không phải rủi ro bạn muốn đặt lên toàn bộ tiền tiết kiệm cả đời, đặc biệt khi có một lựa chọn đơn giản hơn.
Quỹ chỉ số như ETF VNIndex (E1VFVN30, FUEVFVND, FUESSVFL) tự động bao gồm các công ty lớn nhất và khỏe mạnh nhất trong nền kinh tế Việt Nam. Khi một công ty yếu hoặc quá nhỏ, nó sẽ bị loại khỏi chỉ số. Khi công ty mới phát triển lớn, nó sẽ được thêm vào. Chỉ số tự động thanh lọc, loại bỏ kẻ thua cuộc và bổ sung người thắng cuộc mà bạn không cần làm gì.
4.2 Toán học đằng sau quỹ chỉ số VNIndex — và tại sao Bitcoin là tài sản khan hiếm đầu tiên trong lịch sử
Có một lý do khác để mua quỹ chỉ số, và đây xuất phát từ toán học thuần túy: sự khác biệt giữa trung bình số học và trung bình hình học — hiện tượng gọi là "volatility drag" (kéo tụt do biến động).
Ví dụ: Nếu bạn đầu tư vào một cổ phiếu tăng 50% năm nay và giảm 50% năm sau, trung bình số học là 0%. Nhưng tài sản thực tế của bạn giảm 25%. Đây chính là volatility drag. Càng biến động mạnh, lợi nhuận kép thực tế càng thấp hơn nhiều so với trung bình. Quỹ chỉ số như VNIndex có biến động thấp hơn rất nhiều nhờ đa dạng hóa. Đó là lý do quỹ chỉ số giúp bạn giữ được nhiều tiền hơn trong dài hạn.
Còn với Bitcoin — toán học lại nói lên một câu chuyện hoàn toàn khác, theo chiều ngược lại. Bitcoin được lập trình cố định tối đa 21 triệu đồng, không bao giờ thay đổi. Đây là lần đầu tiên trong lịch sử nhân loại, một loại tài sản có độ khan hiếm tuyệt đối được xác minh bằng toán học — không ai có thể in thêm, không chính phủ nào có thể can thiệp.
Trong khi tiền mặt mất giá theo thời gian vì cung tiền tăng mãi, Bitcoin thì ngược lại: cung cố định, cầu tăng theo thời gian. Đó là lý do nhiều nhà đầu tư dài hạn xem Bitcoin như "vàng kỹ thuật số" — một công cụ bảo toàn tài sản trong thế giới mà mọi đồng tiền đều có thể bị in thêm.
5. Nếu bạn không quản lý trên 10 triệu đô la, hãy tránh xa việc quản lý chủ động thị trường
Đây là lời khuyên gây tranh cãi nhất của tôi: Nếu bạn không phải quản lý quỹ với trên 10 triệu đô la, hãy tránh xa việc tự chọn cổ phiếu và timing thị trường. Tôi không nói "đừng đầu tư". Tôi nói "đừng chủ động quản lý danh mục".
Dữ liệu cho thấy hơn 85–93% quỹ chủ động không đánh bại được chỉ số VNIndex trong 10–20 năm. Những người này là chuyên gia có bằng cấp, đội ngũ phân tích. Nếu họ còn không làm được, bạn nghĩ mình có thể sao?
Thay vì dành hàng nghìn giờ phân tích cổ phiếu, hãy đầu tư vào quỹ chỉ số, thiết lập xong rồi quên đi, và dùng thời gian đó cho những việc quan trọng hơn trong cuộc sống.
Tóm tắt chiến lược
- Giữ quỹ khẩn cấp
- Chuyển tiền nhàn rỗi vào thị trường chứng khoán
- Vui mừng và mua thêm khi thị trường giảm
- Mua quỹ chỉ số như VNIndex
- Tránh xa việc quản lý chủ động và tận hưởng cuộc sống
Những chiến lược này nhàm chán, đơn giản, và gần như thiếu chiều sâu. Và đó chính xác là lý do chúng hiệu quả.
Nếu bạn là người mới đến với thị trường — chưa từng sở hữu Bitcoin, chưa biết bắt đầu từ đâu — thì tin tốt là: bạn không cần nhiều tiền để bắt đầu. Chỉ từ vài ly cà phê, bạn hoàn toàn có thể trải nghiệm lần đầu tiên sở hữu Bitcoin và bắt đầu học thực tế trên chính đồng tiền của mình.
